Mijn broeders hoeder

Op 12 maart 2026 vindt het congres Gezelschappelijke Psychiatrie plaats. Dit boek zit inbegrepen bij deelname.

De schroom om psychiatrische hulp te zoeken is er af.

Steeds grotere groepen wenden zich tot de psychiatrie in de hoop er verlichting te vinden voor hun angsten, somberheid, verwardheid, onzekerheden, ontremmingen, drukke gedrag of hun onmacht om zich te verhouden tot anderen. Een veel kleinere groep, met aanhoudende en meervoudige problemen waaronder psychiatrische, wordt al dan niet bewust in de steek gelaten of heeft de hoop opgegeven dat de psychiatrie nog iets voor hen kan doen.

De pretenties van de psychiatrie, maar ook de afhankelijkheidsreproductie die gepaard gaat met de werkwijzen waarin behandelaren als deskundige verschijnen in het leven van onzekere mensen vormen mede de achtergrond voor de toeloop van de eerste groep naar dit werkveld en de afwending ervan van de tweede groep.

Een andere verklaring voor de toeloop is dat meer en meer mensen de ontschuldigende uitwerking van een medisch-psychiatrische diagnose zoeken. Het lukt niet om te voldoen aan de prestatiedruk en vinden in het psychiatrisch label manieren om de blamage ervan te verzachten. Overdiagnostiek en overbehandeling van de ene groep leidt echter tot onderzorg van de andere groep.

Is er een andere psychiatrie denkbaar die zich weet te verhouden tot beide groepen, maar met voorrang kiest voor de mensen die psychiatrie het hardste nodig hebben? Die andere psychiatrie is er al.

Die psychiatrie, die ik in dit boek aanduid als gezelschappelijke psychiatrie, staat echter onder grote druk en dreigt steeds opnieuw van het toneel te verdwijnen. In een gezelschappelijke psychiatrie draait het niet om ziekte of stoornissen, maar om relationele bodemverrijking waaruit handelingsvermogen kan ontstaan. De gedachte is dat wie van betekenis is voor anderen, steun tegemoet kan zien en minder kwetsbaar is. Het belang van interventies verschuift daarmee naar het tot stand brengen van een weefsel van giften en wedergiften.

Psychiatrie wordt geportretteerd als iets gewoons, iets wat we allemaal in meer of mindere mate bij ons hebben, iets dat tegemoet getreden kan worden met  gewone middelen, door gewone mensen. Dit boek draait om de vraag hoe een gezelschappelijke psychiatrie eruit ziet en hoe die versterkt kan worden.

In de media

In 'Mijn broeders hoeder' is Gert Schout op zoek naar plekken/initiatieven waar sleutels liggen om verder te komen.  Waarmee kan de relationele bodem verrijkt worden?  

Relationeel vakmanschap - het meebouwen aan een stevigheid biedende omgeving vraagt om eigen stevigheid, maar houdt zich verre van deskundologie, specialisaties of pretenties die daarmee zijn verbonden. Het relationele werk is een interventie in zichzelf al is de uitkomst ongewis. Niet komen met sleutels, maar samen zoeken naar sleutels. Er wordt niet gewerkt aan het verdwijnen van een toestandsbeeld of stoornis, maar aan het co-creëren van omstandigheden waardoor de betrokkenen onderdeel worden van een stevigheid biedend weefsel, dat giften en wedergiften genereert. - Boekbespreking door Doortje Kal, in Deviant, 28 januari 2026.