Reclassering pauzeert omstreden algoritme OxRec wegens fouten en discriminatierisico

De drie Nederlandse reclasseringsorganisaties hebben besloten het gebruik van het algoritme OxRec (Oxford Risk of Recidivism tool) per direct te pauzeren. Dit besluit volgt op een vernietigend rapport van de Inspectie Justitie en Veiligheid, waaruit blijkt dat het systeem op onverantwoorde wijze werd ingezet.

Ernstige tekortkomingen

OxRec wordt sinds 2018 jaarlijks zo’n 44.000 keer gebruikt om de kans op recidive (herhaling) bij verdachten en veroordeelden in te schatten. De Inspectie ontdekte echter dat het algoritme in één op de vijf gevallen een onjuiste inschatting maakt. In de meeste gevallen werd het risico te laag ingeschat, met name bij personen met een ernstige psychische aandoening of verslavingsproblematiek. Dit kan leiden tot onveiligere situaties in de samenleving als rechters op basis hiervan te milde voorwaarden opleggen.

Verouderde data en discriminatie

Een belangrijk kritiekpunt is dat het algoritme is getraind op Zweedse data van meer dan twintig jaar geleden, die niet aansluit op de huidige Nederlandse praktijk. Daarnaast bevat het systeem variabelen die kunnen leiden tot indirecte discriminatie, zoals de woonbuurt en het inkomen van de betrokkene. Hierdoor lopen mensen met een migratieachtergrond of een lagere sociaaleconomische status het risico onterecht als risicovoller te worden aangemerkt.

Vervolgstappen

De Inspectie stelt dat de reclassering jarenlang onvoldoende toezicht heeft gehouden op de kwaliteit van het algoritme. Gedurende de pauzering zullen medewerkers terugvallen op hun eigen professionele oordeel en collegiale toetsing (het 'vier-ogen-principe') om adviezen aan het Openbaar Ministerie en de rechtspraak te onderbouwen. Het systeem mag pas weer worden gebruikt als alle gebreken zijn hersteld en de effecten op discriminatie grondig zijn onderzocht.

Al eerder twijfels

In het in 2025 verschenen boek Intercultureel werken in gedwongen kader onder redactie van Jaap van Vliet, stond al een hoofdstuk over risico-taxatie: Forensische risicotaxatie en het risico op een ongelijke behandeling in een gedwongen kader door Laura E. van Oploo, Alexander W.A. Serné en David J. Vinkers. Daarin werd al gewezen op de bias bij de taxatie - iets wat al veel langer bekend was, dan het rapport van nu suggereert.

Een andere assesment bij jonge veelplegers

In 2025 introduceerde prof. Ido Weijers een veelpleger vragen lijst: Dit is een analyse instrument gericht op de kleine harde kernen van jongeren bij wie sprake is van een criminele routine. Aan de hand van 30 items wordt vastgesteld in welke fase een jonge veelpleger of doorgroeier zich bevindt in de dynamiek van volop crimineel actief naar helemaal gestopt. Na het invullen geeft de vragenlijst een indicatie van de mate waarin een jongere gemotiveerd is om te stoppen met zijn criminele routine. De mate van motivatie om te stoppen is van belang bij het al dan niet met succes inzetten van een (bepaald type) interventie. De vragenlijst is een papieren versie, maar ook een digitale app. Maar dan zonder algoritme.

Kijk voor de informatie op www.cebu.nl

Zinvolle detentie

Waar het bij OxRec gaat om een inschatting van bijvoorbeeld recidive, is het goed om na te denken over detentie: hoe kan deze zinvol worden gemaakt zodat daarmee de kans op recidive vermindert? Op 16 juni vindt hierover een congres plaats, zie de website: www.zinvolledetentie.nl.

13-02-2026